Ból zęba – jak go leczyć? Domowe sposoby, leki, antybiotyki

Ból zęba – przyczyny

• Ból zęba często jest spowodowany próchnicą powstającą w wyniku nieprawidłowej higieny jamy ustnej i złych nawyków żywieniowych. Ubytki próchnicowe mogą być powodem silnego i pulsującego bólu zęba.
• Jeżeli uczucie bólu pojawia się w chwili spożywania gorących lub zimnych produktów, może świadczyć o nadwrażliwości zębów. Nadwrażliwość zębów pojawia się w wyniku odsłonięcia zębiny, w której znajdują się zakończenia nerwowe.
• Ból zębów może wiązać się także z wyrastaniem tak zwanych zębów mądrości lub zapaleniem zatoki szczękowej. Dokładną przyczynę bólu jest w stanie zidentyfikować tylko lekarz, który zaleci skuteczną terapię.

Co na ból zęba z apteki?

Leki uśmierzające ból zęba dostępne są bez recepty w postaci tabletek, kapsułek, tabletek musujących, zawiesin doustnych i granulatów do sporządzania roztworu doustnego. Preparaty te mogą być jednoskładnikowe lub zawierać większą liczbę substancji aktywnych.

Antybiotyki na ból zęba

Po wizycie u dentysty pacjenci mogą otrzymać receptę z antybiotykiem. Nie jest on jednak przepisywany na ból zęba, tylko na jego przyczynę, ponieważ wykazuje działanie przeciwbakteryjne. W stomatologii antybiotykoterapię stosuje się w wybranych sytuacjach klinicznych, takich jak: zapalenie kości szczękowej, ropnie lub martwiczo-wrzodziejące zapalenie dziąseł.

Paracetamol na ból zęba

To pochodna p-aminofenolu, wykazuje działanie przeciwbólowe oraz przeciwgorączkowe. Działanie lecznicze paracetamolu podanego doustnie występuje po 15-30 minutach w zależności od zastosowanej postaci farmaceutycznej leku. Lek należy podawać w odpowiednich dawkach i z określoną częstotliwością. Osoby dorosłe powinny zażywać paracetamol doustnie w dawce 500-1000 mg w razie konieczności 3-4 razy na dobę (maksymalnie 4 g paracetamolu na dobę, czyli np. 8 tabletek z dawką 500 mg w ciągu doby). Należy przestrzegać co najmniej 4-godzinnego odstępu między kolejnymi dawkami. Paracetamol nie uszkadza błony śluzowej żołądka. Przeciwwskazaniami do jego stosowania są m.in. niewydolność wątroby oraz nerek. Spożywanie alkoholu z tym lekiem może skutkować uszkodzeniem wątroby, a stosowanie z kwasem acetylosalicylowym – uszkodzeniem nerek.

>> Ibuprofen a paracetamol – czym się różnią, czy można je łączyć?

Ibuprofen na ból zęba

Ibuprofen należy do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Lek ten działa przeciwzapalnie, przeciwbólowo oraz przeciwgorączkowo. Wskazany jest do leczenia bólu o średnim i małym nasileniu. By zadziałać przeciwbólowo u osób dorosłych, należy stosować ibuprofen w dawce od 200 do 400 mg co 4 godziny po posiłkach. Nie zaleca się stosowania więcej niż 1200 mg w dawkach podzielonych na dobę bez konsultacji z lekarzem. Przeciwwskazaniem jest m.in. choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy.

>> Ibuprofen

Kwas acetylosalicylowy na ból zęba

To również NLPZ – o działaniu przeciwgorączkowym, przeciwbólowym i przeciwzapalnym. Wskazany jest do stosowania w przypadku bólów o małym i średnim nasileniu. Jednorazowa dawka kwasu acetylosalicylowego dla dorosłych to 500-1000 mg . W razie konieczności może być powtarzana nie częściej niż co 4 do 8 godzin. Maksymalnie można przyjąć 4 g w ciągu 24 godzin. Osoby po 65. roku życia powinny zażywać mniejszą dawkę – 500 mg do 4 razy na dobę. Kwas acetylosalicylowy należy stosować bardzo ostrożnie u osób z zaburzeniami czynności nerek, wątroby oraz krążenia. Przeciwwskazaniem jest m.in. choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy.

Kodeina i kofeina na ból zęba

Preparaty złożone na ból zęba zawierają bardzo często kodeinę i/lub kofeinę. Kodeina to opioidowy lek o silnym działaniu przeciwbólowym. Kodeinę najczęściej łączy się z paracetamolem, wzmacniając efekt przeciwbólowy paracetamolu. Kofeina działa umiarkowanie pobudzająco na ośrodkowy układ nerwowy, sama w sobie nie wykazuje działania przeciwbólowego. Substancja ta wzmacnia działanie przeciwbólowe leków. Najczęściej kofeina łączona jest z kwasem acetylosalicylowym lub paracetamolem.

Metamizol na ból zęba

Metamizol jest pochodną pirazolonu i wykazuje działanie przeciwgorączkowe, silne działanie przeciwbólowe, a także słabe rozkurczowe. Wskazaniami do jego stosowania są gorączka oraz bóle różnego pochodzenia o dużym nasileniu, gdy zastosowanie innych substancji leczniczych jest przeciwwskazane lub nieskuteczne. U dorosłych stosuje się 500-1000 mg metamizolu w dawce pojedynczej nie częściej niż 4 razy na dobę w odstępach wynoszących 6–8 godzin. Maksymalna dawka dobowa to 4000 mg (co odpowiada 8 tabletkom o dawce 500 mg). Wyraźnego działania można spodziewać się w ciągu 30 do 60 minut od podania doustnego. Lek należy stosować podczas posiłków lub bezpośrednio po nich, nie można go przyjmować dłużej niż 3-5 dni bez konsultacji z lekarzem. Przeciwwskazaniami do stosowania metamizolu są m.in. uczulenie na lek, zaburzenia czynności szpiku kostnego, ostra niewydolność wątroby i nerek, a także choroba wrzodowa.

Ketoprofen na ból zęba

Bez recepty dostępne są kapsułki twarde lub granulat do sporządzenia roztworu doustnego. Ketoprofen stosuje się w krótkotrwałym, objawowym leczeniu ostrego bólu o lekkim lub umiarkowanym nasileniu. Przeciwwskazania do stosowania tego leku są podobne do innych leków z grupy NLPZ (m.in. choroba wrzodowa, ciężka niewydolność nerek i wątroby). Dawkowanie to 25-50 mg trzy razy na dobę (co 8 godzin). Lek należy przyjmować podczas posiłków.

Deksketoprofen na ból zęba

Deksketoprofen to izomer ketoprofenu. Działa w dwukrotnie niższej dawce niż ketoprofen, co przekłada się na zmniejszenie działań niepożądanych. Stosowany jest w objawowym leczeniu bólu o nasileniu łagodnym do umiarkowanego. Zalecana dawka to 12,5 mg co 4 do 6 godzin lub 25 mg co 8 godzin (maksymalnie 75 mg ma dobę). Przyjmowanie leku z posiłkiem zmniejsza ryzyko wystąpienia działań niepożądanych ze strony układu pokarmowego, jednak w przypadku ostrego bólu dopuszcza się przyjęcie leku na pusty żołądek np. co najmniej 30 minut przed posiłkiem, co umożliwi szybsze rozpoczęcie działania leku.

Naproksen na ból zęba

Naproksen to kolejna substancja lecznicza z grupy NLPZ i jest dostępna bez recepty w postaci kapsułek miękkich i tabletek powlekanych. Stosuje się 500-1000 mg na dobę w 2-4 dawkach podzielonych.

Diklofenak na ból zęba

Diklofenak w lekach dostępnych bez recepty stosuje się zwykle w dawce 25 mg trzy razy na dobę (co 8 godzin). Podobnie jak w przypadku innych leków z grupy NLPZ dla ochrony żołądka najlepiej zażywać dikofenak w trakcie lub po posiłku.

Łączenie leków przeciwbólowych – na co uważać

• Nie ma przeciwwskazań do łączenia paracetamolu i ibuprofenu. Taki system umożliwia lepszą kontrolę bólu i zmniejsza ryzyko przedawkowania leków. Zwykle podaje się naprzemiennie paracetamol i ibuprofen co 4 godziny. Ponadto na rynku dostępne są produkty lecznicze w postaci tabletek, które zawierają w składzie zarówno paracetamol, jak i ibuprofen, przeznaczone dla osób dorosłych lub od 12. roku życia (zależnie od dawek substancji w produkcie). 
• Nie można natomiast łączyć ze sobą leków z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (np. ibuprofen, kwas acetylosalicylowy, diklofenak, naproksen, ketoprofen, deksketoprofen). Łączne stosowanie tych leków nie będzie miało lepszego efektu, a znacznie zwiększa ryzyko wystąpienia poważnych powikłań, takich jak krwawienia z przewodu pokarmowego, uszkodzenie wątroby i nerek oraz zmniejszenie wydolności serca.

Jak bezpiecznie stosować NLPZ

Niesteroidowe leki przeciwzapalne jako słabe kwasy mogą uszkadzać błonę śluzową żołądka i dwunastnicy, przyczyniając się do powstawania nadżerek i owrzodzeń. U pacjentów powyżej 65. roku życia z chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy mogą wywołać też krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego. Dlatego NLPZ należy przyjmować z posiłkiem i popijać dużą ilością wody. Osobom z grupy ryzyka zaleca się też zażywanie inhibitorów pompy protonowej (np. pantoprazol, omeprazol) zmniejszających wytwarzanie kwasu solnego w żołądku, co zapobiega powstawaniu owrzodzeń.

Farmaceutka Apteline Katarzyna Witkowska

>> Leki na ból zęba, tabletki, syropy, żele bez recepty

Miejscowe preparaty na ból zęba

W aptece można dostać płyn stomatologiczny z olejkiem goździkowym. Jest to tradycyjny lek roślinny do tymczasowego złagodzenia bólu zęba. Olejek goździkowy zawiera eugenol, który ma działanie antyseptyczne i przeciwbólowe. Nierozcieńczonym płynem nasącza się wacik lub patyczek higieniczny i przykłada do bolącej części zęba. Aplikację leku można powtórzyć po 20 minutach, a następnie w razie potrzeby co 2 godziny. Należy unikać kontaktu leku z dziąsłami, aby nie doszło do podrażnienia błony śluzowej.

Jeśli bólowi zęba towarzyszy stan zapalny dziąseł, to można stosować preparaty miejscowe w formie płynów lub żelów. Zawierają one zwykle wyciągi roślinne o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbakteryjnym i odkażającym (m.in. z koszyczka rumianku, kory dębu, liścia szałwii, ziela arniki, kłącza tataraku, ziela mięty pieprzowej, ziela tymianku) oraz znieczulającą benzokainę. Najczęściej stosuje się je do trzech razy na dobę.

>> Płyny do płukania jamy ustnej

Ból zęba – domowe sposoby

Gdy pojawia się ból zęba oraz opuchlizna, warto zastosować zimne okłady, które zmniejszą ból oraz stan zapalny. Ulgę w bólu może przynieść również masaż dziąsła w bolącym miejscu. Domowymi sposobami na bolący ząb są także płukanki na bazie ziół. Płukanie jamy ustnej naparem z koszyczków rumianku pospolitego lub liści szałwii lekarskiej pozwoli na zmniejszenie stanu zapalnego.

>> Olejek CBD: działanie i właściwości produktu z kannabidiolem

Ból zęba a zapalenie miazgi i martwica

Bólu zęba nie należy nigdy lekceważyć, ponieważ jego przyczyną może być zapalenie miazgi zębowej. Objawia się ona silnym, pulsującym bólem, który może nasiać się w nocy lub pod wpływem czynników takich jak zimno lub ucisk w trakcie nagryzania. Przyczyną jest zwykle infekcja bakteryjna (najczęściej próchnica) lub uraz mechaniczny zęba. Nieleczone zapalenie miazgi może prowadzić do martwicy, czyli obumarcia nerwów i naczyń krwionośnych. Powstaje tzw. zgorzel, a infekcja może rozprzestrzeniać się dalej na kości i okoliczne tkanki powodując m.in. ropnie i zapalenie okostnej.

Ból zęba a ropień – dlaczego nie czekać

W wyniku nieleczonego zapalenia miazgi może dojść do rozprzestrzeniania się infekcji w obrębie okolicznych tkanek i powstania ropnia, który wymaga natychmiastowej interwencji stomatologicznej. Bakterie z ropnia mogą dostać się do krwioobiegu powodując zakażenie narządów (np. serca, mózgu) oraz sepsę. W przypadku podejrzenia ropnia zęba należy udać się do stomatologa. Objawy, które powinny zaniepokoić to silny, pulsujący ból, opuchlizna dziąsła lub twarzy oraz gorączka.

Co na ból zęba u dzieci

W przypadku bólu zęba u dziecka można podawać doraźnie ibuprofen lub paracetamol w czopkach, zawiesinie, tabletkach lub kapsułkach, zależnie od wieku i masy ciała dziecka. Ibuprofen może mieć korzystniejszy efekt ze względu na działanie przeciwzapalne. Podobnie jak u dorosłych, w przypadku bólu zęba u dziecka zawsze należy się udać do stomatologa, w celu określenia przyczyny bólu i zastosowania odpowiedniego leczenia przyczynowego.

Co na ból zęba w ciąży

U kobiet w ciąży lekiem przeciwbólowym z wyboru jest paracetamol (przed jego zastosowaniem warto poradzić się lekarza). Należy stosować możliwie najmniejszą dawkę skutecznie łagodzącą ból i przyjmować lek przez możliwie jak najkrótszy czas. W przypadku bólu zęba w ciąży jest to stosowanie doraźne do czasu wizyty u stomatologa, która powinna odbyć się jak najszybciej. Nieleczona próchnica lub stany zapalne dziąseł zwiększają ryzyko m.in. przedwczesnego porodu i urodzenia dziecka z niską masą urodzeniową.

Ból zęba a inne schorzenia (ból promieniujący)

Ból zębów nie zawsze związany jest z patologiami w obrębie zębów lub dziąseł. Taki objaw mogą dawać też inne schorzenia i mówimy wówczas o tzw. bólu rzutowanym (promieniującym), czyli bólu, który odczuwany jest w miejscu oddalonym od jego rzeczywistego źródła. Mechanizm powstawania bólu rzutowanego opiera się na konwergencji neuronów w rdzeniu kręgowym, gdzie włókna nerwowe pochodzące z różnych części ciała łączą się z tymi samymi neuronami przekaźnikowymi.

Schorzenia, które mogą powodować bóle zębów, to m.in.:

• zapalenie zatok,
• zaburzenia w obrębie stawu skroniowo-żuchwowego,
• zawał mięśnia sercowego,
• zapalenie ucha,
• neuralgia nerwu trójdzielnego.

Czego nie robić przy bólu zęba

Niektóre czynniki działają drażniąco na ząb i okoliczne tkanki, a ponadto mogą zwiększać stan zapalny, co w konsekwencji prowadzi do nasilenia bólu lub obrzęku.

Przy bólu zęba nie powinno się robić następujących rzeczy:

• Jedzenie twardych, ostrych, słodkich lub kwaśnych pokarmów.
• Spożywanie bardzo zimnych lub gorących napojów i potraw.
• Picie alkoholu i palenie papierosów.
• Częste dotykanie i naciskanie na ząb (np. w celu sprawdzenia, czy się rusza) i używanie w okolicy zęba wykałaczek itp.
• Przykładanie do zęba i dziąseł środków do tego nieprzeznaczonych np. spirytusu, tabletek przeciwbólowych.
• A co najważniejsze - odkładanie wizyty u stomatologa.

Jak się przygotować do wizyty u dentysty przy ostrym bólu, czy można pójść po lekach?

Przygotowanie się do wizyty u dentysty przy ostrym bólu zęba nie wykracza poza standardowe przygotowanie do takiej wizyty. Podstawą jest staranne umycie zębów. Jeśli to konieczne, można zażyć lek przeciwbólowy, jednak wówczas należy poinformować o tym fakcie lekarza. Leki z grypy NLZP (np. ibuprofen, naproksen, kwas acetylosalicylowy) mogą wydłużać czas krwawienia, co ma znaczenie przy ewentualnej decyzji o ekstrakcji zęba. Zasadniczo zawsze należy powiedzieć lekarzowi o wszystkich stosowanych lekach oraz występujących chorobach przewlekłych (np. nadciśnieniu, chorobach serca, cukrzycy, zaburzeniach krzepnięcia, wirusowym zapaleniu wątroby).

>> Jak przyjmować leki – kiedy, czym popijać, łykać po jedzeniu czy przed posiłkiem?